Felek Nedir? Kader, Talih ve Gök Kavramı

“Kahpe felek” deriz, “feleğin sillesini yedim” deriz.

Zor günlerden geçen biri için “feleğin çemberinden geçmiş” deriz.

Güzel bir gün yaşadığımızda ise “felekten bir gece çaldık” diye güleriz.

Peki kimdir bu felek?

Felek nedir , Türkülerde isyan ettiğimiz, şarkılarda dert yandığımız, atasözlerinde suçladığımız bu görünmez güç nereden gelir?

Cevap, başınızı kaldırdığınızda göreceğiniz yerdedir: gökyüzünde.

Araştırmacı Yazar Zeynel Eroğlu, Türkiye’de Medyum Olmak adlı kitabında felek kavramını kadim kaynaklardan günümüz şarkılarına uzanan bir çizgide inceler.

Bu yazıda o izi birlikte süreceğiz.

Gökyüzünden halkın diline, oradan kaderin kendisine uzanan bir kelimenin hikâyesi bu.

Çoğulu “eflâk”tır.

Kelime Kur’an-ı Kerim’de iki yerde geçer ve her ikisinde de küre, yörünge anlamında kullanılır.

Yani felek; aslında bir inanç figürü değil, gökyüzünün katmanlarını anlatan bir kavramdır.

Kadim dönemde her yıldıza bir felek adı verilirdi: Zühre feleği, Merih feleği gibi.

Zamanla yıldızların insan kaderine hükmettiği inancı yaygınlaştı.

İşte o noktada felek; gökyüzü olmaktan çıktı, kaderin kendisi haline geldi.

Felek nedir , Araplar bu anlamda feleğe “dehr”, İranlılar ise “çarh” derlerdi.

Bugün dilimizdeki “çarkıfelek” işte o çarhın yadigârıdır.

Kadim inanışa göre gökyüzü, tıpkı bir saray gibi düzenlenmişti.

Bu tasvirde Güneş; feleklerin ve göğün sultanıdır.

Diğer felekler onun çevresinde birer vazife görür: Ay vezirdir, Utarit kâtip, Merih başkumandan, Müşteri kadı, Zühal bekçi, Zühre ise çalgıcıdır.

Yine bu inanışa göre kimi yıldızlar uğurlu, kimi yıldızlar kötücül sayılırdı.

Zeynel Eroğlu, kitabında bu gökyüzü sarayını anlatırken önemli bir noktanın altını çizer:

Bunlar birer kadim inanış ve kültürel tasavvurdur; bugün bize düşen, onları yargılamak değil, anlamaktır.

“Feleğe küsmek”, “feleği şaşmak”, “feleğin sillesini yemek”, “felekten bir gün çalmak”…

Atalarımız “Felek; kimine kavun yedirir, kimine kelek” demiş.

Şeyh Galip’ten Bâkî’ye, Nef’î’ye kadar divan şairleri feleğe sitem etmiş.

Orhan Gencebay’ın Felekle Sohbet’inden Cem Karaca’nın feleğin çarkına çomak sokan isyanına, Mahzuni Şerif’ten Müslüm Gürses’e kadar türkülerimiz ve şarkılarımız hep felekle dertleşmiştir.

Eroğlu kitabında çarpıcı bir çözümleme yapar: “Felek, çarkın kırılsın, evin yıkılsın” tekerlemesindeki çark, ev ve dal kelimeleri; aslında eski yıldız haritasındaki çarkı, evleri ve dilimleri anlatır.

Yani halkın bedduası bile, farkında olmadan kadim bir gökyüzü bilgisini taşır.

Halk arasında “Yıldızname Kur’an’dan bakılır” diye bir inanç dolaşır.

Zeynel Eroğlu, meslek hayatı boyunca en çok bu sorunun sorulduğunu anlatır ve kitabında net bir cevap verir:

Yıldızname, Kur’an’dan bakılmaz.

Kur’an-ı Kerim; müminlere rahmet ve şifa olarak indirilmiş kutsal kitaptır; bir astroloji ya da fal kitabı değildir.

Peki bu yanılgı nasıl doğdu?

Eski dönemlerde yıldızname ve burç kitapları Arapça ya da Osmanlıca yazılırdı.

Arap harflerini gören halk, “Hoca Kur’an’dan bakıyor, Kur’an yalan söylemez” diye düşündü.

Bu saf ve samimi inanç; ne yazık ki kötü niyetli kişilerce yüzyıllarca kullanıldı.

İşte bu yüzden bu ayrımı bilmek; yalnızca tarih bilgisi değil, aynı zamanda bir korunma kalkanıdır.

• Felek; aslen gökyüzü ve yörünge demektir, kader anlamını sonradan kazanmıştır.
• Deyimlerimizdeki ve türkülerimizdeki felek, kadim yıldız inancının halk diline yansımasıdır.
• Yıldızname Kur’an’dan bakılmaz; bu yanılgıyı bilmek, istismara karşı bir korunma kalkanıdır.

“Felek, hayatın döngüsünün gizemli çarkıdır.” — Zeynel Eroğlu, Türkiye’de Medyum Olmak

Bu sayfada izini sürdüğümüz felek kavramı bize şunu gösterir: insan, kontrol edemediği hayatı anlamlandırmak için hep gökyüzüne bakmıştır ve o bakışın izleri, bugün farkında bile olmadan kullandığımız kelimelerin içinde sessizce yaşamaya devam etmektedir.

Felek kavramının kader ile farkını ve edebiyattaki yerini daha derinlemesine öğrenmek isteyenler için Türkiye’de Medyum Olmak kitabı kapsamlı bir kaynak sunar.

Araştırmacı Yazar Zeynel Eroğlu’nun 40 yıllık deneyimine dayanan bu eser, konuyu Türkiye’de bu genişlikte ele alan özgün ve kapsamlı kitaplardan biridir. Felek kavramının kökeni, halk dilindeki kullanımı ve gök kürelerine dayanan anlamı kitapta ayrıntılı olarak incelenmektedir.

⚠️ Yasal Bilgilendirme:
Bu kitap ve sitedeki tüm içerikler; 677 Sayılı Kanun, TCK 158/1-a ve 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a uygun şekilde, yalnızca kültürel araştırma, tarihsel inceleme ve bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hiçbir içerik hizmet vaadi, kesin sonuç veya yanıltıcı reklam niteliği taşımaz.

Bu konuya ilişkin daha fazla tarihsel araştırma ve kaynak için İletişim Sayfasını ziyaret edebilirsiniz. Konuyla ilgili video anlatımlar ve içerikler resmi YouTube kanalında da yer almaktadır.